Zespół
Kontakt
Położenie
Pokoje gościnne

Historia
Zadania
Imprezy
Projekty
Publikacje
Biblioteka

Klub Profesorów

Polska Akademia Nauk -
Członkowie Zagraniczni
z Austrii

Austriacka Akademia Nauk -
Członkowie Zagraniczni
z Polski

Współpraca naukowa
Stypendia
Nagrody naukowe
Linki

Polskie źródła historyczne na terenie Austrii  -
bazy danych

Dr Adolf Juzwenko:
Dyrektor Ossolineum w Wrocław:
Wiedeń, Lwów, Wrocław - 190 lat Ossolineum

5 listopada 2007 roku dr Adolf Juzwenko, dyrektor Ossolineum we Wrocławiu przedstawił w Sali Króla Jana III Sobieskiego w ramach spotkania, którego współorganizatorem było Österreichisch-Polnische Gesellschaft, odczyt na temat tej jednej z najważniejszych i najstarszych polskich bibliotek. W wersji niemieckiej ten bardzo treściwy referat został odczytany przez prof. Elżbietę Dzikowską, germanistkę związaną z uniwersytetami we Wrocławiu i Łodzi. Na początku ukazana została bardzo szczegółowo historia założenia biblioteki z uwzględnieniem towarzyszących temu okoliczności historycznych. Początki biblioteki sięgają pierwszych dziesięcioleci XIX wieku i są nierozłącznie związane z osobą urodzonego w 1748 roku w Woli Mieleckiej hrabiego Józefa Maksymiliana Ossolińskiego. Jak stwierdził Adolf Juzwenko, Ossoliński po rozbiorach, które przerwały istnienie Polski jako niezależnego państwa, podjął postanowienie stworzenia instytucji, która miałaby za zadanie  zachowanie tożsamości ujarzmionego narodu i zachowanie w nim woli uwolnienia się z narzuconych więzów. Ossoliński był człowiekiem wykształconym, a ponadto zapalonym kolekcjonerem książek i dzieł sztuki. Majątek rodziny, której dobra po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku znalazły się pod panowaniem austriackim, umożliwiał mu systematyczną rozbudowę kolekcji dzieł sztuki i książek, która następnie w formie fundacji – takie było życzenie Ossolińskiego – jako biblioteczno-muzealny Instytut Narodowy miała być przekazana narodowi polskiemu, by być stałym świadectwem jego literacko-kulturalnego dziedzictwa. Jako oficjalny początek fundacji może być uznany dzień 18 października 1816 roku, w którym to dniu Ossoliński przedłożył w kancelarii cesarskiej w Wiedniu „Rodzinne postanowienie o założeniu pod patronatem rodziny Ossolińskich publicznej biblioteki we Lwowie”. Z powstanie Ossolineum nieodłącznie związana jest również rodzina książąt Lubomirskich. W podpisanym 25 grudnia 1823 roku między Józefem Maksymilianem hrabią Ossolińskim i Henrykiem księciem Lubomirskim (1770-1850) układzie uzgodniono, że książę przekaże Bibliotece Ossolińskich swoje zbiory, składające się z książek, medali, obrazów i starożytności, co oznaczało cenne wzbogacenie zbiorów Ossolińskich, składających się dotąd głównie z książek. Po śmierci Ossolińskiego w 1826 roku na mocy statutu fundacji na jej czele stanął Henryk Lubomirski. Jednym z pierwszych jego zadań było przeniesienie zbiorów – w 50 wielkich skrzyniach – do Lwowa, gdzie Ossoliński już w 1817 roku nabył na siedzibę fundacji dawny klasztor karmelitanek.

Przez kolejne lata, dziesięciolecia i stulecia w dziejach Ossolineum odbijały się zmienne i często bolesne dzieje Polski, zawsze jednak obowiązywała zasada zachowywania szczególnej ostrożności w stosunku do zaborców, aby nie zagrozić działalności, która przecież także niekiedy polegała na wydawaniu konspiracyjnych druków. Jednocześnie udawało się stale powiększać zbiory muzeum, głównie na drodze darów. Dopiero w 1918 roku – wedle słów Adolfa Juzwenki – spełniło się marzenie sześciu pokoleń Polaków, które od rozbiorów żyły bez własnego suwerennego państwa, a Ossolineum jako narodowe centrum nauki i sztuki wniosło w to dzieło ważący wkład. Już jednak zaledwie dwa dziesięciolecia później katastrofa drugiej wojny światowej stworzyła ogromne zagrożenie dla Ossolineum, które najpierw znalazło się na obszarze okupowanym przez Związek Radziecki, a od 1941 roku przez hitlerowskie Niemcy. Obie okupacje przyniosły w efekcie upaństwowienie Ossolineum i pozbawienie go cennych elementów jego zbiorów, jak na przykład licznych miedziorytów Albrechta Dürera. Po wojnie, na podstawie traktatu polsko-radzieckiego, doszło do zwrotu części dóbr kultury z utraconych przez Polskę wschodnich województw. 35 % zbiorów bibliotecznych oraz 74 obrazy (5 % całego zbioru malarstwa) zostało w 1946 roku ewakuowane do Wrocławia. Wedle Juzwenki ta tak mocno zmniejszona część zbiorów Ossolineum miała jednak ogromne znaczenie dla polskiego życia duchowego w okresie powojennym. Dopiero jednak po 1989 roku udało się przywrócić wrocławskiemu Ossolineum status fundacji, jak to od początku przewidywał jego założyciel hrabia Ossoliński. W styczniu 1995 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił ustawę o Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich, który został uznany za publiczną fundację, której ponownie zostały powierzone zadania sformułowane dla niej na początku XIX wieku.

Po przedstawieniu historii Ossolineum doszło podczas spotkania w Stacji Naukowej PAN w Wiedniu do bardzo żywej i długiej dyskusji (tłumaczonej na żywo przez prof. Elżbietę Dzikowską), w której między innymi podkreślona została ogromna rola doktora Adolfa Juzwenki, dyrektora Ossolineum od 1990 roku, który położył dla rozwoju tej instytucji trudne do przecenienia zasługi.