Karol Lanckoroński i jego epoka

Konferencja
(zaproszenie w formacie pdf)

W dniach 9-10 grudnia 2013 w Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk w Wiedniu miała miejsce międzynarodowa konferencja zatytułowana „Karol Lanckoroński i jego epoka/Karl Lanckoroński und seine Zeit”. Konferencja stanowiła jeden z elementów realizowanego w Stacji od roku 2012 projektu badawczego „Karol Lanckoroński i jego rękopiśmienna spuścizna w zbiorach Austriackiej Biblioteki Narodowej w Wiedniu”, finansowanego ze środków Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki.
O konferencji można przeczytać też w artykule Michaela Palfingera opublikowanym na łamach WIENER ZEITUNG, baza danych która powstanę w ramach projektu jest dostępna pod Karol Lanckoroński i jego spuścizna rękopiśmienna w zbiorach Austriackiej Biblioteki Narodowej.

Konferencję otworzył Prof. Bogusław Dybaś, Dyrektor Stacji i kierownik projektu. Zarysował rozległą problematykę badań nad osobą Lanckorońskiego, wynikającą z jego licznych zainteresowań. Przedstawił wytyczne realizowanego projektu i wyraził nadzieję, że konferencja przyczyni się do wymiany informacji i nawiązania współpracy pomiędzy polskimi, austriackimi i niemieckimi badaczami, reprezentującymi różne dziedziny nauki.
Słowa wstępne wygłosiła Elżbieta Orman (Kraków) z Polskiej Akademii Umiejętności. Mówiła ona o znaczeniu sztuki, kultury i nauki jako „bogiń, którym Lanckoroński poświęcił swoje życie”. Wskazała na jego otwartość i zainteresowanie różnicami kulturowymi, stanowiącymi fundament postawy dialogu i tolerancji. Wspomniała o Karolinie Lanckorońskiej, córce Karola, która przekazane przez niego wartości pielęgnowała i zaszczepiała kolejnym pokoleniom.
Następnie głos zabrała Katrin Jilek (Wiedeń), przedstawicielka działu rękopisów i starodruków Austriackiej Biblioteki Narodowej. Zarysowała ona historię rękopiśmiennej spuścizny Lanckorońskiego w Austriackiej Bibliotece Narodowej, której część pochodzi z darowizny a część z zakupów. Rozróżniła poszczególne grupy obiektów, takich jak: dzieła, korespondencja, dokumenty osobiste i przedstawiła katalog zbiorów HANNA.

Kolejny panel dotyczył działalności Karola Lanckorońskiego na forum publicznym. Aleksandra Szymanowicz-Hren omówiła rolę Lanckorońskiego jako inicjatora powstania wiedeńskiego pomnika malarza Moritza von Schwinda. Przedstawiła jego działania w charakterze przewodniczącego komitetu. Podkreśliła udział finansowy różnych instytucji (ministerstwa, rady miasta, funduszu rozwoju miasta) w budowie pomnika. Wskazała także na osobiste i polityczne motywy Lanckorońskiego, jakie przyczyniły się do jego zaangażowania w ten projekt.
Referat Lukasa Claddersa (Heidelberg) dotyczył roli Lanckorońskiego w uporządkowaniu po I wojnie światowej spraw podziału i międzynarodowego transferu dóbr kultury. Zarówno kwestia umów reparacyjnych, jak i wsparcie Lanckorońskiego dla Instytutu Historii Sztuki we Florencji, zostały przedstawione z położeniem nacisku na zaangażowanie i aktywność hrabiego, często pomimo braku jego przynależności instytucjonalnej.
W części poświęconej kolekcjonerstwu znalazł się referat Ewy Manikowskiej (Warszawa). Omówiono w nim rolę arystokratycznych kolekcji malarstwa na terenie Galicji. Podkreślono znaczenie dzieł dawnych mistrzów w kształtowaniu się tożsamości narodowej u schyłku XIX wieku. Zauważono, że zainteresowanie międzynarodowej literatury naukowej omawianymi kolekcjami (Czartoryskich, Potockich) podniosło prestiż narodu i zwróciło uwagę badaczy na dawne ziemie polskie i znajdujące się na ich terenie zabytki.
Kolejny referat dotyczył zbioru malarstwa cassonowego Karola Lanckorońskiego. Prof. Jerzy Miziołek (Warszawa) zanalizował tę część kolekcji w oparciu o artykuł Lanckorońskiego „Einiges über italienische bemalte Truhen”. Podkreślił dogłębna znajomość antyku, którą wykazał się Lanckoroński opracowując swój tekst, a także docenił jego rzeczowość i lapidarność. W dyskusji poruszona została kwestia, na ile Karola Lanckorońskiego można nazwać historykiem sztuki, pomimo braku jego akademickiego wykształcenia w tej dziedzinie. Prof. Miziołek zwrócił uwagę na profesjonalny warsztat, jakim posługiwał się Lanckoroński i jako jego elementy wymienił nowoczesną formę wykładu ilustrowanego dziełami sztuki i fotografiami porównawczymi. Joanna Winiewicz-Wolska wyraziła wątpliwość, czy profesjonalizm tekstu Lanckorońskiego nie jest wynikiem jego współpracy z szerokim kręgiem doradców.

Dzień drugi konferencji otworzyło wystąpienie Joanny Winiewicz-Wolskiej (Kraków) dotyczące aktywności Lanckorońskiego na polu ochrony zabytków. Przedstawiono jego poglądy, a także ich oddźwięk, nie zawsze pozytywny. Podkreślono działalność popularyzatorską, którą prowadził w tym zakresie.  Jako główne przykłady omówione zostały projekty dotyczące restauracji Zamku Królewskiego na Wawelu oraz portalu wiedeńskiej katedry, jak również zabudowy Karlsplatzu w początkach XX wieku. 
Referat Barbary Ochendowskiej – Grzelak (Szczecin) kontynuował tematykę ochrony zabytków. Poglądy Lanckorońskiego zostały zestawione z poglądami jemu współczesnego pruskiego konserwatora Hansa Lutscha. Wykazano zbieżności, szczególnie w wyznawanej przez obu organicznej koncepcji zabytku, a także ich źródła. Porównanie doprowadziło do konkluzji, że różnicę pomiędzy podejściem Lanckorońskiego i Lutscha stanowi fakt, że pierwszy z nich był raczej propagatorem myśli konserwatorskiej, drugi zaś miał większe doświadczenie praktyczne i aspiracje, aby samemu tę myśl tworzyć i rozwijać. W dyskusji podjęto wątek nowatorstwa i aktualności poglądów Lanckorońskiego oraz Lutscha.
Profesor Hubert Szemethy (Wiedeń) swoim referatem otworzył kolejną część konferencji poświęconą tym razem archeologii. Przedstawił zasługi Lanckorońskiego w organizowaniu i finansowaniu wypraw badawczych do Azji Mniejszej, dokładnie zanalizował genezę i skutki owych wypraw i przytoczył liczne informacje dotyczące ich przebiegu. Jego wykład został wzbogacony zachowanym w zasobach Archiwum Fonograficznego Austriackiej Akademii Nauk nagraniem wypowiedzi Karola Lanckorońskiego, dotyczącej nowych możliwości technicznych.
Następnie głos zabrał profesor Joachim Śliwa (Kraków), który za punkt wyjścia swojego referatu obrał znajdujące się w posiadaniu Uniwersytetu Jagiellońskiego figurki terakotowe z Aspendos. Przedstawił on osobę ich poprzedniego właściciela, ks. Stefana Dembińskiego i omówił udział zaprzyjaźnionego z nim Jacka Malczewskiego w wyprawie Lanckorońskiego do Azji Mniejszej. Zwrócił także uwagę na starożytne rzeźby przywiezione przez Lanckorońskiego do jego rezydencji w Rozdole (dziś Ukraina), które obecnie znajdują się we Lwowie.
W dyskusji zebrani spierali się o poziom profesjonalizmu i „naukowości” Karola Lanckorońskiego i omawiali jego rolę mecenasa instytucji naukowych, tym razem w odniesieniu do zamawianych przez niego odlewów rzeźb antycznych. Podkreślono jego zasługi w powstawaniu nowych placówek, jak wyposażeniu Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego w odpowiedni aparat naukowy, co było warunkiem jego powołania.
Ostatnia, najobszerniejsza część konferencji była poświęcona fotografii. Jako pierwszy przemawiał prof. Piotr Salwa (Rzym), dyrektor Stacji Naukowej PAN w Rzymie, który przedstawił dzieje fototeki Karola Lanckorońskiego, od momentu jej przekazania do Rzymu aż po dzień dzisiejszy. Przedstawił także plany całkowitego zdigitalizowania zbioru i przyłączenia części rzymskiej do krakowskiej. W nawiązaniu do wykładu zapowiedział zaplanowaną na rok 2014 wystawę wybranych zdjęć z rzymskiej fototeki.
Kolejnym referentem był Adam Korczyński (Kraków), kustosz zbiorów Fototeki Lanckorońskich w PAU. Zaprezentował on fragment zbiorów związanych z pobytem Lanckorońskiego na Cejlonie. Skonfrontował fotografie z opisem podróży sporządzonym przez Karola Lanckorońskiego i zwrócił uwagę, że hrabia sam fotografował. Jednakże większość zaprezentowanych fotografii została przez niego zakupiona podczas podróży. W referacie zostały omówione poszczególne zakłady fotograficzne, z których pochodziły zdjęcia.
Monika Faber (Wiedeń) z Photoinstitut Bonartes omówiła w swoim wystąpieniu wyprawę Lanckorońskiego do Kairu w 1875 roku a także bardzo bliskie relacje hrabiego z grupą podróżujących z nim malarzy. Jak podkreśliła referentka wyraźnie odróżniało go to od reszty arystokratów bawiących wówczas w Egipcie. Na podstawie zdjęć i doniesień innych uczestników podróży barwnie zrekonstruowała zajęcia, jakim oddawała się grupa podczas pobytu w Kairze, do których należało także urządzanie sesji fotograficznych. W dyskusji Danuta Jackiewicz zwróciła uwagę na analogię tych poczynań z organizowanym przez „warszawską bohemę” tego okresu aranżacjami fotograficznymi.
Obraz prywatnego życia Karola Lanckorońskiego był przedmiotem referatu Danuty Jackiewicz (Warszawa) z Muzeum Narodowego w Warszawie.  Zaprezentowane fotografie ze spuścizny Leona de Vaux przedstawiały scenki z życia rodzinnego, ale także wnętrza rezydencji oraz ekspozycję wystawy orientalnej w austriackim Muzeum Handlu w 1889 roku. Przedstawione zostały okoliczności, w jakich zbiór znalazł się w muzeum. Referentka podkreśliła, że celem jej wykładu jest zaproszenie innych badaczy do korzystania z prezentowanych zasobów.
Ostatni referat dotyczył także zbiorów muzealnych. Susanne Winkler (Wiedeń) z Muzeum Miasta Wiednia przedstawiła działalność fotografa Augusta Staudy dokumentującego na zlecenie Karola Lanckorońskiego zagrożone wyburzeniem części Wiednia. Nawiązała w swoim referacie do kwestii ochrony zabytków, roli fotografii w kształtowaniu się pojęcia „Alt Wien”, a także zanalizowała dawną architekturę wiedeńską, szczególnie okresu baroku, w kontekście nośnika austriackiej świadomości historycznej.

W dyskusji głos zabrał m.in. prof. Joachim Śliwa, który uzupełnił referat Moniki Faber kilkoma interesującymi szczegółami a także dyrektor Haus -,Hof- und Staatsarchiv Thomas Just, który odniósł się do referatu Danuty Jackiewicz, informując o tym, że w Austriackim Archiwum Państwowym również znajduje się część spuścizny rodziny de Vaux.
W roku 2014 planowane jest wydanie materiałów pokonferencyjnych w dwóch wersjach językowych, polskiej i niemieckiej.

Aleksandra Szymanowicz-Hren

Logo de kolor300DPI

Kontakt

Polska Akademia Nauk
Stacja Naukowa w Wiedniu
Boerhaavegasse 25

1030 Wien - Österreich
Telefon: + 43 1 713 59 29

Fax: + 43 1 713 59 29 550
Mail: office@viennapan.org
Impressum

Kalendarz

Dojazd

© 2016 PAN - All Rights Reserved
Our website is protected by DMC Firewall!