Die Rivalität zwischen Faschismus und Nationalsozialismus in Österreich und Ostmitteleuropa

Prof. dr hab. Jerzy Borejsza

W dniu 17 kwietnia 2012 r. Polska Akademia Nauk – Stacja Naukowa w Wiedniu gościła znanego historyka, znakomitego badacza systemów totalitarnych, profesora Jerzego W. Borejszę. Profesor Borejsza był wieloletnim Kierownikiem Zakładu Systemów Totalitarnych i Dziejów Drugiej Wojny Światowej Instytutu Historii PAN, obecnie wykłada na Wydziale Nauk Historycznych oraz na Wydziale Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Referent od wielu lat jest związany z Polską Akademią Nauk, w latach 1991-1996 był także Dyrektorem Stacji Naukowej PAN w Paryżu. Profesor Borejsza prowadził badania nad systemami totalitarnymi w archiwach włoskich, niemieckich, polskich i rosyjskich oraz zbierał materiały poprzez rozmowy i korespondencję ze świadkami ówczesnych wydarzeń. Wydał kilkanaście publikacji poświęconych tej tematyce, m. in. Szkoły nienawiści: historia faszyzmów europejskich 1919-1945, Il Fascismo e l´Europa orientalne: Dalla propaganda all´agressione, jest współwydawcą tomu Totalitarian and authoritarian Regimes in Europe.
Wykład prof. Borejszy zatytułowany Rywalizacja pomiędzy faszyzmem a narodowym socjalizmem w Austrii i Europie Środkowo-Wschodniej dotyczył niezwykle ciekawej problematyki kształtowania się tych obu ideologii oraz ich wpływu na sytuację polityczną w krajach Środkowo-Wschodniej Europy. Profesor Borejsza podkreślił, że rozpowszechnienie idei faszystowskich w tej części Europy stanowi obecnie nieco zapomniany aspekt historii lat trzydziestych XX wieku. Właśnie w tym czasie model włoskiego faszyzmu miał wpływ na autorytarne rządy na Węgrzech, w Bułgarii, Polsce, na Litwie, Łotwie i w Estonii, a także w Austrii, Jugosławii, Albanii, Rumunii i Grecji. Włoski faszyzm propagowany był jako tzw. trzecia droga, jako model rządów obok demokracji i komunizmu, wypełniający pewną lukę polityczną i znalazł on licznych zwolenników. Mussolini zmierzał do popularyzacji systemu faszystowskiego w Europie Środkowo-Wschodniej, co znacznie zwiększyłoby szanse różnorakiej włoskiej ekspansji.   Jednakże region ten stanowił od dawna strefę zainteresowań Niemiec. Po objęciu władzy przez Hitlera doszło do nieuniknionej konkurencji i konfrontacji pomiędzy obiema koncepcjami politycznymi i społecznymi. Ogromną rolę w kształtowaniu międzynarodowego obrazu obu systemów odgrywała propaganda i prasa. Zarówno Mussolini, jak i Hitler dostrzegali ogromną rolę prasy w kształtowaniu własnego wizerunku oraz w przedstawianiu aktualnych wydarzeń, przykładem może być tu sposób przedstawiania Anschlussu Austrii w prasie niemieckiej i włoskiej.
W swoim wykładzie profesor Borejsza zajął się także porównaniem całkowicie odmiennego podejścia do kwestii rasowych w ideologii faszystowskiej i nazistowskiej. Po dojściu do władzy Hitlera wydano w Niemczech kilkanaście ustaw rasowych, natomiast włoscy faszyści odrzucali rasizm biologiczny, dążąc do budowy nowego imperium włoskiego, nawiązującego do spuścizny Imperium Romanum. Dopiero pod koniec lat trzydziestych zmieniła się polityka Mussoliniego. Chłodna kalkulacja i chęć dorównania Führerowi skłoniła Duce do przyjęcie teorii ras oraz wydania ustaw odbierających Żydom włoskie obywatelstwo i zabraniających im pełnienia ważnych funkcji publicznych. Jak zauważył referent, ta zmiana kierunku polityki Mussoliniego spotkała się z wyraźną niechęcią większości społeczeństwa włoskiego i samego środowiska włoskich faszystów. Przyjęcie teorii ras stanowiło bowiem znaczną zmianę w ideologii faszystowskiej.

Tematyka systemów totalitarnych XX wieku budzi wciąż ogromne zainteresowanie. Na wykładzie obecni byli liczni badacze tej epoki, którzy wzięli udział w żywej dyskusji, m. in. prof. Gerhard Botz (Institut für Zeitgeschichte der Universität Wien oraz Ludwig Boltzmann-Institut für Historische Sozialwissenschaft). Na zakończenie wieczoru odbył się krótki koncert w wykonaniu pianisty Piotra Kościka, który zagrał Fantasie in c-Moll Wolfganga Amadeusza Mozarta.

                                                                             Anna Głowacka

fot.: Adam Jaskot

Logo de kolor300DPI

Kontakt

Polska Akademia Nauk
Stacja Naukowa w Wiedniu
Boerhaavegasse 25

1030 Wien - Österreich
Telefon: + 43 1 713 59 29

Fax: + 43 1 713 59 29 550
Mail: office@viennapan.org
Impressum

Kalendarz

Dojazd

© 2016 PAN - All Rights Reserved
Our website is protected by DMC Firewall!