Od ustanowienia familijnego w 1817 r. do ustawy restytucyjnej w 1995 r. Ossolineum w przededniu dwustulecia:

Dr. Adolf Juzwenko

W dniu 27 listopada 2012 r. w PAN Stacji Naukowej w Wiedniu dr Adolf Juzwenko, dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, wygłosił wykład pt. „Od ustanowienia familijnego w 1817 r. do ustawy restytucyjnej w 1995 r. Ossolineum w przededniu dwustulecia”. Dr Juzwenko, który pełni funkcję dyrektora Ossolineum od 1990 r., jest autorem licznych artykułów poświęconych historii literatury polskiej. W czasach PRL-u należał do najważniejszych postaci wrocławskiej opozycji demokratycznej.
Spotkanie otworzył dyrektor Stacji, prof. Bogusław Dybaś, który przedstawił bardzo interesujący kontekst wykładu. Jakub Forst-Battaglia, wnuk wybitnego historyka, slawisty i dyplomaty, Ottona, podarował Ossolineum niezwykle bogate zbiory biblioteczne Dziadka. Jednocześnie wyraził życzenie, żeby pozostały one w Wiedniu. Dyrekcja Ossolineum zdecydowała, że ten cenny księgozbiór będzie dostępny w stolicy Austrii, oddany, jako depozyt wrocławskiej instytucji, do biblioteki Stacji Naukowej. Latem br. zakończyła się akcja porządkowania i katalogowania tej imponującej kolekcji (3.000 jednostek), która jest udostępniana zainteresowanym w czytelni naszej Stacji.
Doktor Juzwenko zaczął swoje wystąpienie od naszkicowania sytuacji Polaków pod zaborami, dla których szczególnym zagrożeniem była możliwość utraty tożsamości w nowych warunkach politycznych. Orężem w walce o jej zachowanie miała się stać kultura, co dobrze rozumiała ukształtowana przez Oświecenie elita. Jeden z jej najwybitniejszych przedstawicieli, Józef Maksymilian hr. Ossoliński, doprowadził do powstania we Lwowie biblioteki, udostępniającej szerokiej publiczności jego wspaniałe zbiory malarstwa, rzeźby, map, rękopisów i oczywiście książek. Najważniejszym celem założyciela było zapewnienie jego dziełu trwałych podstaw funkcjonowania. Dlatego też połączył swoje zbiory z kolekcją innego wielkiego mecenasa, Henryka ks. Lubomirskiego z Przeworska, który został rzeczywistym kierownikiem całej instytucji. Choć reskrypt cesarski akceptujący fundację Ossolińskiego (zezwalał on m.in. na otwarcie drukarni i wydawanie czasopisma) został wydany w 1817, instytut swoją działalność zaczął faktycznie w 1827 r. Niestety, po upadku powstania listopadowego na świeżo założoną placówkę spadły represje władzy austriackiej, które trwały aż do 1848 r. Prawdziwy rozkwit instytutu zaczął się jednak dopiero po 1867 r.  Wtedy udało się ostatecznie sprowadzić do Lwowa zbiory Lubomirskich i otworzyć muzeum ich imienia. Ossolineum, m.in. dzięki swojej działalności wydawniczej, stało się najważniejszą polską placówką naukowo-badawczą. Swoją rangę instytucja utrzymała przez całe dwudziestolecie. Nawet okupanci (sowieccy komuniści i niemieccy naziści), którzy upaństwowili zbiory, nie byli w stanie zniszczyć tego wielkiego dzieła. Po 1945 r. ok. 35% zbiorów Ossolineum, dzięki staraniom lwowskich Polaków, udało się przewieźć do Wrocławia. Pozostała część jest do dzisiaj przechowywana we Lwowie. W komunistycznej Polsce biblioteka stała się częścią Polskiej Akademii Nauk, a odłączone wydawnictwo kontynuowało swoją działalność pod zmienioną nazwą „Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo”. Dopiero przemiany po 1989 r. i przede wszystkim uchwalenie przez Sejm RP nowej ustawy o Zakładzie doprowadziły do przywrócenia tym zbiorom należnej im rangi w życiu kulturalnym Polski. Chociaż dzisiaj ta szacowna instytucja nie jest pozbawiona problemów (publikowane przez wydawnictwo Ossolineum arcydzieła klasyki polskiej i światowej nie cieszą się poczytnością wśród czytelników), w ostatnich czasach pojawiło się jednak wiele pozytywnych inicjatyw (w tym roku odbyło się spotkanie rad naukowych polskiego Ossolineum i Lwowskiej Narodowej Naukowej Biblioteki im. Wasyla Stefanyka, która jako opiekun lwowskiej części kolekcji Zakładu chciałaby wziąć udział w obchodach dwusetnej rocznicy jego powstania).                                                                                    
W swoim wystąpieniu dr Juzwenko przedstawił także sylwetki kilku najwybitniejszych kuratorów tego niezwykłego zbioru. Wśród nich jednym z najważniejszych był prof. Mieczysław Gębarowicz, który pozostał we Lwowie po 1945 r., żeby opiekować  się cenną kolekcją. Chociaż był europejskiej klasy historykiem sztuki, w czasach sowieckich pełnił funkcję zwykłego bibliotekarza. Wśród gości był także obecny Mieczysław hr. Ledóchowski, ostatni kurator finansowy fundacji.
Na zakończenie spotkania, mgr Anna Głowacka, bibliotekarka naszej Stacji krótko przedstawiła zbiory Ottona Forst-Battagli, z których najcenniejsze starodruki, m.in. wydanie Kroniki Marcina Bielskiego, zostały zaprezentowane w osobnej gablotce. Wieczór zakończył koncert, podczas którego Piotr Kościk (fortepian) i Jacek Stolarczyk (skrzypce) wykonali Caprice nr 23 Nicolo Paganiniego i Variationen über ein eigenes Thema (Wariacje na własny temat) Henryka Wieniawskiego. 

Tadeusz Skwara

 

fot.: Adam Jaskot

Logo de kolor300DPI

Kontakt

Polska Akademia Nauk
Stacja Naukowa w Wiedniu
Boerhaavegasse 25

1030 Wien - Österreich
Telefon: + 43 1 713 59 29

Fax: + 43 1 713 59 29 550
Mail: office@viennapan.org
Impressum

Kalendarz

Pn Wt Śr Cz Pt So N
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31

Dojazd

© 2016 PAN - All Rights Reserved
DMC Firewall is a Joomla Security extension!