Schönbrunn i Wilanów

Konserwacja zabytkowych tekstyliów ściennych i konserwacja zapobiegawcza w historycznych rezydencjach królewskich.

Dnia 11 marca 2013 r. w Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk w Wiedniu odbyło się seminarium: Schönbrunn-Wilanów. Konserwacja zabytkowych tekstyliów ściennych i konserwacja zapobiegawcza w historycznych rezydencjach królewskich. Profesor Bogusław Dybaś – dyrektor Stacji przywitał przybyłych gości i dyrektorów Pałacu Schönbrunn – dr Franza Sattleckera i Muzeum Pałac w Wilanowie – Pawła Jaskanisa.
W pierwszej części dyskusji pt. „Konserwacja i rekonstrukcja obić ściennych” wygłosiły referat reprezentujące Wilanów: dr Agnieszka Leśkiewicz-Laudy – mikrobiolog, Agnieszka Pawlak – konserwator malarstwa i rzeźby polichromowanej oraz Tamara Przygońska – historyk sztuki, konserwator tekstyliów. Opisały one badania nad wpływem warunków klimatycznych, mikrobiologicznych i świetlnych na niszczenie zabytkowych tkanin, w celu okreslenia czynników ryzyka destrukcyjnie wpływających na zabytkowe tkaniny. Dowiedziono, iż znaczny wpływ na ich niszczenie mają bakterie protoelityczne. Referentki omówiły zastosowane sposoby konserwacji tkanin, polegające na ich oczyszczeniu, stabilizacji i uzupełnieniu metodą igłową. Tkaniny pochodzące z Gabinetu Holenderskiego  i Sypialni Króla uległy w 90% degradacji. Poddano je konserwacji, zabezpieczono i usunięto z ekspozycji zastępując kopiami. Przedstawiono też wyniki badań nad wpływem światła i zastosowane środki konserwacji zapobiegawczej.
Dr Elfriede Iby, kierownik sekcji badań i dokumetacji Pałacu Schönbrunn opowiedziała o pracach badawczych związanych z rekonstrukcją dworskich tkanin (Zur Rekonstruktion des Hofdamastes, Die Textilausstattung des Westterrasenkabinettes)oraz przedstawiła historię tkanin we wnętrzach pałacu, zwracając szczególną uwagę na pojawienie się damaszku, zauważając, że główną paletą barw była biel, czerwień i złoto. Kolory te początkowo stosowane w pomieszczeniach reprezentacyjnych Habsburgów, z czasem zyskaly na popularności i były używane w prywatnych apartamentach. Referentka pokazała także charakterystyczny deseń, który starano się wiernie otworzyć – z motywem ananasowym.
Wykład dr Liselotte Hanzl-Wachter (historyk sztuki, specjalistka w dziedzinie kultury mieszkaniowej XVIII. i XIX. wieku, kuratorka wystaw) poświęcony został tekstyliom, jakie zdobiły Pałac Dworski w Insbrucku oraz Hofburgu. Dzięki przeprowadzonym badaniom ustalono, jakich, w tym okresie, używano pigmentów i materiałów, kiedy zaczęto stosować materiały syntetyczne oraz kiedy i jak przeprowadzano naprawy. W Insbrucku zachowały się oryginalne tkaniny.
W Hofburgu tkaniny pochodziły z XVIII w. Wystrój apartamentów z 1776 r. stanowi jedyny taki przykład w Austrii. Urządzenia pałacu, w związku ze zmianą jego funkcji, były od 1846 r. systematyczne przenoszone do innych placówek, dzięki czemu udało się je odtworzyć.
Regina Höllinger i Britta Schrank reprezentujące Universität für Angewandte Kunst – Instytut Konserwacji i Restauracji, omówiły czynniki niebezpieczne dla substancji zabytkowej, skupiając się na jednym z nich – kurzu, przeprowadzając badania w „Pokoju Bouchera” w Hofburgu w Wiedniu. Całkowite zabezpieczenie przed tym czynnikiem jest niemożliwe, ponieważ eksponaty muszą być udostępnione zwiedzającym, co wraz z rosnącą ich liczbą ponosi ryzyko zniszczeń (wpływa to na zmianę klimatu, przenoszenie niebezpiecznych drobinek, przedłużanie czasu oświetlania). Kurz wymaga cyklicznych zabiegów oczyszczających, co także prowadzi do uszkodzeń. Ponadto przenika do wnętrza poprzez tkaniny wchodząc w coraz głębsze warstwy obiektów. Badania zagrożeń przeprowadzono przy zastosowaniu najnowszych aparatur m. in. przy użyciu analizy optycznej REM, analizy struktury kryształów, promieniami Rentgena i badając PH. W wyniku przeprowadzonych badań, za celowe uznano wprowadzenie elementów zabezpieczających przed kurzem (m.in. szklane parawany, oryginalne obicia zabezpieczono kopiami).
Po referatach nastąpiła dyskusja. Zauważono, że położenie Hofburgu, w centrum, blisko ruchliwych arterii miejskich stwarza dodatkowe źródło zagrożeń, natomiast Wilanów, otoczony pasem zieleni, ma pod tym względem znacznie korzystniejszą lokalizację.
W Wilanowie zastosowano specjalny system do wychwytywania kurzu (filtry, maty itp.). Zainteresowanie strony polskiej wzbudziły także wyniki badań pigmentów użytych w tkaninach.
Po przerwie nastąpiła druga część dyskusji pt.: „System Geoinformacyjny (GIS) jako narzędzie zarządzania dziedzictwem”, który rozpoczął referatem inż. Gunther Ferencsin z Schönbrunn zajmujący się szeroko rozumianymi sprawami oświetlenia. Wyjaśnił on podstawowe zagadnienia z dziedziny optyki światła. Zaprezentował koncepcje i wykonane projekty oświetlenia. Pokazał sposoby, jakich użyto, aby oddać dawny charakter wnętrz. Wewnątrz zastosowano oświetlenie m.in. ledowe wykorzystując dlań ościeżnice, miejsca w podłodze, część sufitow ukrytych  za gzymsem. Ze źródeł światła wyeliminowano czynniki szkodliwe takie jak m.in. promieniowanie UV. Posłużono się też ukierunkowanym oświetleniem. Szczególny charakter, również za sprawą oświetlenia, zyskała Wielka Galeria, do której opracowano wspólnie z firmą Swarovsky natężenie światła z zastosowaniem kryształów modelujących oświetlenie. Musiano też zachować, na ile to było możliwe, istniejące od czasów Edisona instalacje (jako zabytek techniki). W konkluzji referent zaznaczył, że należy znaleźć kompromis, aby jak najlepiej wyeksponować zabytek minimalizując jednocześnie jego niszczenie.
Dr Peter Dorninger przedstawił referat o dokumentacji 3-D i jej zarządzaniu w pałacu w Schönbrunn. Do utworzenia kompletnej bazy danych wykorzystano wszelkie możliwe materiały. Całość przygotowano w oparciu o badania geofizyczne, przeprowadzone na całym terenie zamku. Wykonano z góry (z helikoptera) skan laserowy, zapisywany na warstwach. Podobnie postępowano z budynkiem, małą architekturą i innymi obiektami zgromadzonymi w pałacu i w jego ogrodach, zapisując ich dokumentacje. Dokładny cyfrowy zapis umożliwia dokumentację zmian.
Kolejnymi referentami byli przedstawiciele Wilanowa: Wojciech Bagiński – konserwator rzeźby i Małgorzata Przeździęk, którzy zaprezentowali możliwości dokumentacji i konserwacji prewencyjnej przy użyciu bazy danych GIS (system geoinfromacyjny). Jednocześnie omówili sposoby monitorowania obiektu przy użyciu nowoczesnych urządzeń. Dzięki bieżącemu monitorowaniu możliwe jest szybkie wykrycie zagrożeń i wyeliminowanie ich. Konkludując referenci podkreślali zalety systemu, który umożliwia korzystanie z wielu źródeł informacji, pracę na kilku lub pojedynczych warstwach i jego dużą uniwersalność.
Po referatach nastąpiła dyskusja, na temat zastosowania programu 3D w praktyce, możliwością użycia go do wykonywania kopii i napraw zabytków.
Duże zainteresowanie wzbudziła także możliwość zastosowania światła jako dodatkowego waloru obiektu zabytkowego.
Na zakańczenie dyrektor Jaskanis podziękował za możliwość spotkania się i gościny w Stacji Naukowej PAN w Wiedniu mając nadzieję na dalszę współpracę i wymianę doświadczeń ze stroną Austryjacką i Stacją.
Seminarium tłumaczyły symultanicznie Margarete Dissauer i Joanna Ziemska, którym złożono wyrazy podziękowania, za doskonałą realizację tak trudnego zadania.Na zakończenie odbył się koncert, na którym zagrano Meditation (Thais) Julesa Masseneta oraz  Sonata h-moll op.58 – Fryderyka Chopina  - Scherzo: Molto vivace  - Finale: Presto non tanto; Agitato w wykonaniu Krzysztofa Kokoszewskiego – skrzypce Piotra Kościka – fortepian.

Lidia Gerc

 

fot.: Adam Jaskot

Logo de kolor300DPI

Kontakt

Polska Akademia Nauk
Stacja Naukowa w Wiedniu
Boerhaavegasse 25

1030 Wien - Österreich
Telefon: + 43 1 713 59 29

Fax: + 43 1 713 59 29 550
Mail: office@viennapan.org
Impressum

Kalendarz

Pn Wt Śr Cz Pt So N
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31

Dojazd

© 2016 PAN - All Rights Reserved
DMC Firewall is a Joomla Security extension!