Sympozjum poświęcone 250. rocznicy powstania Gardekirche przy ulicy Rennweg

W dniu 11 września 2013 roku w Sali im. Jana III Sobieskiego odbyło się sympozjum poświęcone 250. rocznicy powstania Gardekirche przy ulicy Rennweg. Sympozjum rozpoczął dyrektor Stacji prof. Bogusław Dybaś, poruszając kwestię mnogości rocznic, jakie obchodzone są w 2013 roku. W kontekście stosunków polsko-austriackich należy wymienić takie z nich, jak rocznica bitwy pod Wiedniem (1683), narodzin (1763) i śmierci (1813) ks. Józefa Poniatowskiego oraz śmierci Karola Lanckorońskiego (1933); 250. rocznica powstania Gardekirche, z okazji której zorganizowane zostało sympozjum, nie ma może aż takiego znaczenia historycznego, natomiast ma ona duże znaczenie w kontekście roli, jaką pełni ta świątynia w życiu polskiej społeczności w Wiedniu. Profesor przedstawił następnie prelegentów: historyka prof. Michała Baczkowskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz historyka sztuki, prof. Jana Harasimowicza z Uniwersytetu Wrocławskiego.

Pierwsze wystąpienie pt. „Gwardia galicyjska (1781-1816)” należało do prof. Michała Baczkowskiego, który zajął się w nim historią Galizische Leibgarde, od której pochodzi nazwa kościoła. Na początku prelegent opisał założenia i cele, jakie towarzyszyły powołaniu gwardii, instytucji utworzonej po I rozbiorze Polski jako miejsce kształcenia młodych, polskich szlachciców w duchu lojalności wobec habsburskiego imperium. Gwardia w założeniu miała odgrywać rolę reprezentacyjną oraz tworzyć nowe elity dla Galicji. Następnie opisana została historia Galizische Leibgarde, jej udział w uroczystościach dworskich za panowania Józefa II oraz późniejsze wcielenie formacji galicyjskich w skład gwardii niemieckiej. Szeroko opisana została wojna Austrii z Księstwem Warszawskim w 1809 oraz stosunek do niej galicyjskich gwardzistów, wśród których nierzadko zdarzały się dezercje. Profesor Baczkowski podkreślił, że z racji tego, że w gwardii nie służyli synowie arystokracji, a jedynie średniej szlachty, jej prestiż był niski. Na zakończenie prelegent opisał sylwetki kilku gwardzistów galicyjskich, których nazwiska zapisały się w historii, takich jak Jan Krukowiecki czy Ludwik Łętowski. Zaznaczył jednak mocno, że cechą charakterystyczną tych karier jest to, że nie były one związane w żaden sposób z Austrią, w związku z czym widać, że gwardia nie spełniła roli, jaką pokładali w niej cesarze.

W drugim wystąpieniu pt. „Gardekirche w Wiedniu i kwestia >>stylu józefińskiego<<” prof. Jan Harasimowicz omówił wyjątkową architekturą budynku zaprojektowanego przez Niccola Pacassiego, znanego przede wszystkim z realizacji pałacu w Schönbrunnie za panowania Marii Teresy. Wspólne autorstwo jest zauważalne w obu budynkach; prelegent na swojej prezentacji wyraźnie wskazał podobieństwa między rokokowymi dekoracjami pałacowej Sali Lustrzanej oraz Gardekirche. Profesor Harasimowicz opisał założenia architektoniczne, według których został wybudowany kościół. Niezwykłe jest zastosowanie w nim olbrzymiej kopuły, która nawiązuje do XVII-wiecznych barokowych kościołów w Rzymie. Porównując Gardekirche z innymi budynkami zrealizowanymi w Wiedniu w 2. połowie XVIII wieku wyraźnie można zauważyć jego wyjątkowość i niepowtarzalność.

Podczas dyskusji wiele emocji wzbudziło pytanie, na ile można mówić o stylu józefińskim w wypadku Gardekirche. Profesor Harasimowicz zdystansował się wobec tego określenia, podkreślając, że kościół powstał za czasów panowania Marii Teresy, toteż próba powiązania go z cesarzem Józefem jest nadużyciem. Wątek cesarzowej stał się punktem wyjścia do omówienia sytuacji w Austrii w połowie XVIII wieku i powiązania tego z kwestią architektury. Z kolei pytanie o rolę gwardii w polityce Józefa II wywołało dłuższą wypowiedź profesora Baczkowskiego na temat podejścia cesarza do obszarów zajętych w trakcie rozbiorów. Profesor opisał dokładnie fasadowe instytucje powołane przez Józefa II, takie jak Landtag galicyjski, niemający realnych możliwości rządzenia. Profesor Harasimowicz porównał w tym miejscu politykę Józefa z polityką króla pruskiego Fryderyka II. Ostatnie pytanie o wymienne stosowanie określeń „polnische” i „galizische” Leibgarde w źródłach sprowokowało dyskusję na temat samego określenia „Galicja” i przynależności narodowej szlachty na zajętych przez Austrię terenach.

Aleksandra Mróz

fot.: Adam Jaskot

Logo de kolor300DPI

Kontakt

Polska Akademia Nauk
Stacja Naukowa w Wiedniu
Boerhaavegasse 25

1030 Wien - Österreich
Telefon: + 43 1 713 59 29

Fax: + 43 1 713 59 29 550
Mail: office@viennapan.org
Impressum

Kalendarz

Dojazd

© 2016 PAN - All Rights Reserved
Our website is protected by DMC Firewall!