Przełom w dziejach Europy? Międzynarodowe znaczenie bitwy pod Wiedniem 1683

Prof. Bogusław Dybaś

W dniu 23.09.2013 w ramach serii wykładów Wszechnicy Wiedeńskiej w sali im. Króla Jana III Sobieskiego odbył się wykład prof. Bogusława Dybasia, dyrektora Stacji Naukowej PAN w Wiedniu, pt. „Przełom w dziejach Europy? Międzynarodowe znaczenie bitwy pod Wiedniem 1683”.
Profesor rozpoczął swój wykład od postawienia pytania, czy bitwę pod Wiedniem rzeczywiście możemy nazwać przełomem. Argumentem za jej olbrzymim znaczeniem w dziejach może być fakt, że do tej pory jest ona obecna jako miejsce pamięci zarówno dla Polaków, jak i dla Austriaków. Drugim przykładem, jaki podał prof. Dybaś była książka „Sto bitew, które zmieniły bieg historii”, w której jednym z opisywanych wydarzeń było właśnie przełamanie oblężenia Wiednia. Zdaniem prelegenta, świadczy to o obecności bitwy w popularnym dyskursie europejskim, nie należy jednak traktować tego jako prawdę naukową, ponieważ tego typu zestawienia mają całkowicie subiektywny charakter.
Aby być w stanie udzielić na pytanie o przełomowość bitwy wiedeńskiej w dziejach świata, prof. Dybaś zdecydował się nakreślić sytuację polityczną w Europie, jaka doprowadziła najpierw do oblężenia Wiednia, a potem do jego odsieczy. W tym celu cofnął swoją opowieść aż końca wojny trzydziestoletniej, a konkretnie do opisu układu sił w Europie, jaki zapanował po traktacie westfalskim z 1648 roku, z naciskiem na sytuację wewnętrzną w Rzeszy oraz w państwie Habsburgów. W następnej części wykładu prof. Dybaś omówił wydarzenia, które bezpośrednio poprzedzały oblężenie Wiednia: powstanie kuruców pod przywództwem Imre Thökölyi’ego, zwrócenie się do Turcji po wsparcie przeciwko Habsburgom, kilkumiesięczne oblężenie Wiednia przez Osmanów pod dowództwem Kary Mustafy oraz wcześniejszy  traktat sojuszniczy między Rzeczpospolitą a cesarzem.
Omawiając samą bitwę, mówca skupił się przede wszystkim na mitach jakie wokół niej narosły. Na przykład przy porównaniu sił koalicji z wojskami oblegającymi stolicę Habsburgów nie wytrzymuje próby teoria o znacznej przewadze liczebnej wojsk tureckich. Prof. Dybaś podkreślił, że prawdziwe zniszczenie armii osmańskiej miało miejsce podczas drugiej bitwy pod Parkanami (obecnie Štúrovo na Słowacji) na początku października. Aby lepiej zanalizować znaczenie bitwy pod Wiedniem, profesor przytoczył losy dalszych działań wojennych przeciwko Turkom, które doprowadziły do zawarcia w 1699 roku pokoju karłowickiego.
Podsumowując wykład, prelegent odpowiedział na pytanie tytułowe – jego zdaniem o wielkim znaczeniu bitwy świadczyć może choćby liczba zaangażowanych w nią żołnierzy, wynosząca ok. 130 tysięcy po obu stronach. Jest ona także efektem pierwszego skutecznego sojuszu antytureckiego. Była detonatorem, który wyzwolił zmianę układu sił w środkowej Europie, czego potwierdzeniem był pokój karłowicki, natomiast nie było nigdy bezpośredniego zagrożenia całego kontynentu, w związku z tym mówienie o „powstrzymaniu inwazji tureckiej na Europę” jest dużym nadużyciem.
W dyskusji padło pytanie o to, czy Polska odniosła należyte profity ze zwycięstwa pod Wiedniem – zdaniem prof. Dybasia tak, ponieważ Jan III Sobieski wykorzystał odpowiedni moment na wejście do polityki międzynarodowej i do tej pory zachował sobie miejsce w pamięci, zaś większy udział Austrii w owocach pokoju karłowickiego daje się łatwo wytłumaczyć tym, że to wojska habsburskie odniosły najwięcej sukcesów w toku wojny Świętej Ligi z Turcją.

Aleksandra Mróz

 

fot.: Anna Ziemlewska

Logo de kolor300DPI

Kontakt

Polska Akademia Nauk
Stacja Naukowa w Wiedniu
Boerhaavegasse 25

1030 Wien - Österreich
Telefon: + 43 1 713 59 29

Fax: + 43 1 713 59 29 550
Mail: office@viennapan.org
Impressum

Kalendarz

Pn Wt Śr Cz Pt So N
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31

Dojazd

© 2016 PAN - All Rights Reserved
Our website is protected by DMC Firewall!