Auschwitz – Pars Pro Toto

Konferencja

W Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk w Wiedniu w dniach 1-2 grudnia 2014 r. odbyła się konferencja naukowa pod patronatem honorowym prezydenta Austrii dra Heinza Fischera „Auschwitz – Pars Pro Toto: Dawne hitlerowskie obozy koncentracyjne jako narodowe i międzynarodowe miejsca pamięci". Konferencja została zorganizowana przez Stację Naukową Polskiej Akademii Nauk w Wiedniu, Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie oraz Austriacką Akademię Nauk w Wiedniu.

W konferencji wzięli udział członkowie polskich, niemieckich i austriackich instytucji naukowych i muzeów pamięci.

Konferencję otworzył wykład dyrektora CBH PAN w Berlinie prof. Roberta Traby. Profesor Traba poddał pod dyskusję pytanie: Na ile jest wspólna/podzielona pamięć o tragedii II wojny światowej? Profesor mówił też o obozach niemieckich, czy można nazwać je nazistowskimi, o zbrodniach sowieckich oraz o sposobach dokumentacyjno-plastycznej ich interpretacji. W tak rozpoczętej dyskusji pt: „Nowe zjawiska i zmiana pokoleniowa jako wyzwania dla miejsc pamięci zbrodni nazistowskich” głos zabrali przedstawiciele muzeów pamięci z Miejsca Pamięci i Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu dyrektor Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście Andrzej Kacorzyk, z Miejsca Pamięci KZ Mauthausen Memorial, kierownik Archiwum Miejsca Pamięci KZ - Mauthausen Christian Dürr, wicedyrektor Państwowego Muzeum na Majdanku Grzegorz Plewik, Dyrektor Miejsca Pamięci KZ Flossenbürg Jörg Skriebeleit oraz dyrektor Muzeum Stutthof Piotr Tarnowski. Odnieśli się oni do zagadnienia konkurencji, pomiędzy tego rodzaju instytucjami, sposobie organizacji i reorganizacji wystaw, prezentacji historii. Jak się okazało, mimo wielu podobieństw, każde z tych miejsc ma odrębną specyfikę i musi znaleźć „własne” rozwiązania, aby ich przekaz dotarł do kolejnych pokoleń. Ten blok moderował prof.  Bertrand Perz prezydent Austriackiego Towarzystwa Historii Współczesnej. 

W II. części pt. „Nowe podejście do ofiar i sprawców” moderowanej przez dr. Claudię Kuretsidis-Haider z Centralnego Austriackiego Ośrodka Badawczego Sądownictwa Powojennego poruszono zagadnienie odpowiedzialnych za popełnione zbrodnie i ich ofiar w nowym świetle. Winfried R. Garscha wraz z Siegriedem Sanwaldem z Centrum Dokumentacji Austriackiego Ruchu Oporu przedstawili prowadzone prace i dokumentację tego Archiwum, pokazali kierunek działań i ich efekty, do których należy m.in. odnalezienie i udostępnienie informacji o wszystkich austriackich Żydach zamordowanych w Auschwitz/Birkenau. W 1998 r. przy CDAO założono Centralny Austriacki Ośrodek Badawczy Sądownictwa Powojennego zajmującego się dokumentacją prześladowań Austriaków przez austriackich nazistów. Zebranie dokumentacji na ten temat możliwe było także dzięki współpracy z licznymi zewnętrznymi instytucjami (m.in. IPN, US Holocaust Memorial Museum).

Marcin Owsiński – kierownik Działu Oświatowego Muzeum Stutthof przedstawił jeden z projektów realizowanych przez Muzeum. Opisał prace nad dokumentowaniem doświadczeń „świadków historii” osób, które przeżyły ten Obóz. Działania te są szczególnie pilne i istotne wobec faktu, że z roku na rok bohaterów tamtych wydarzeń jest coraz mniej.

W III. Bloku moderowanym przez prof. Trabę „Auschwitz i Holocaust w podręcznikach szkolnych” rozmawiano o książkach przeznaczonych dla uczniów, jak przedstawiano w nich zagadnienia związane z Holokaustem, obozami koncentracyjnymi na przestrzeni lat w Polsce, Niemczech i w Austrii. Dr. Hanna Węgrzynek z Muzeum Historii Żydów Polskich w referacie „Problematyka Zagłady w polskich programach nauczania i podręcznikach historii, 1945-1989” przedstawiła dobór zagadnień w treści nauczania podręczników historii, co, w jakich celach propagandowych pokazywano, a co pomijano milczeniem. Dr. Węgrzynek zauważyła, że dopiero w 1993 r. ukazał się pierwszy podręcznik, w którym pojawił się termin Holocaust. Z kolei druga referentka Katarzyna Woniak z Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie przedstawiła wynik badań niemieckiego Instytutu Międzynarodowych Badań nad Podręcznikami wraz z raportem dotyczącym tematu Zagłady Żydów w podręcznikach. Badania pokazały, że współistnieje wiele różniących się narracji dotyczących Holocaustu. W referacie przygotowanym przez Piotra Trojańskiego i Aleksandrę Kalisz z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie „Problematyka niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i ośrodków zagłady w podręcznikach szkolnych w Polsce po 1989 roku” pokazano opublikowane po 1989 r. podręczniki historii poddane analizie w kontekście założeń nowej podstawy programowej obowiązującej od 2008 r. Olivia Kaiser-Dolidze z Verein Gedenkdienst wygłosiła referat „Auschwitz jako upadek cywilizacyjny w austriackich podręcznikach szkolnych” przedstawiła procedury, którym podlegają podręczniki w Austrii. Ich treść odzwierciedla stosunek państwa do historii w ostatnich dekadach. 

W ostatniej części „Wystawy” moderowanej przez Dr. Monikę Sommer z Wien Museum mówiono o muzeach pamięci oraz nowych koncepcjach dla takich miejsc. Dr. Ljlijana Radonić z Austriackiej Akademii Nauk w referacie „Postsocjalistyczne muzea pamięci oraz ‘europeizacja‘ Holocaustu” omówiła charakter powstających po 1989 r. nowych muzeów miejsc pamięci (m.in. Muzeum Powstania Warszawskiego, Dom Terroru w Budapeszcie, Muzeum Jasenovac w Chorwacji),  główne kierunki ich działań i sposób narracji. Na przykładach pokazała liczne nawiązania nowopowstałych muzeów do wcześniejszych instytucji tego tepu. Claire Fritsch i Hannes Sulzenbacher omówili przygotowywaną reorganizację austriackiej wystawy, którą otwarto w 1978 r. w Auschwitz.  Podejście Austrii do swojej historii uległo zmianie, w związku z tym rząd postanowił pokazać Austrię nie tylko w charakterze ofiary jak w 1978 r. lecz także jako współodpowiedzialną za dokonane zbrodnie. Wystawa ta będzie nosić nazwę „Dystans. Austria w Auschwitz”.

Na konferencję przybyli m.in. Ambasador RP w Wiedniu Artur Lorkowski  oraz Konsul RP w Wiedniu Andrzej Kaczorowski. Ambasador, w krótkim wstępie przypomniał jak zrodził się jeden z wątków tej konferencji. W jednym z austriackich podręczników pojawiło się – jak wspominał Ambasador - sformułowanie „polski obóz koncentracyjny”.

 Konferencji towarzyszyły żywe dyskusje, w których okazało się, że mimo upływu lat wciąż jeszcze jest wiele do omówienia, zweryfikowania i opracowania w tym niezwykle trudnym temacie, jakim była masowa zagłada ludności, sposób jej udokumentowania i przekazania tego rozdziału historii następnym pokoleniom. Rozmawiano także o tym, przed jakimi zadaniami stają muzea pamięci, czy ich wciąż rosnąca liczba nie wpłynie negatywnie na właściwe przekazywanie historii kolejnym pokoleniom, o ich wzajemnej konkurencji.

Jest wreszcie niezwykle ważna kwestia podręczników, podstawowych publikacji, nierzadko jedynych, na podstawie których kształtuje się wiedza kolejnych pokoleń i jak pokazano, nie jest to jeszcze sprawa zamknięta.

Jakub Lewandowski

fot.: Jakub Lewandowski

Logo de kolor300DPI

Kontakt

Polska Akademia Nauk
Stacja Naukowa w Wiedniu
Boerhaavegasse 25

1030 Wien - Österreich
Telefon: + 43 1 713 59 29

Fax: + 43 1 713 59 29 550
Mail: office@viennapan.org
Impressum

Kalendarz

Dojazd

© 2016 PAN - All Rights Reserved
Our website is protected by DMC Firewall!