Polski Dziki Zachód. O konsekwencjach przymusowych migracji dla nowych mieszkańców terenów nadodrzańskich po 1945

Prof. dr hab. Beata Halicka

Dziki Zachód kojarzy się współcześnie głównie ze Stanami Zjednoczonymi, ale również w powojennej Polsce istniały tereny, które zyskały to miano. „Polskim Dzikim Zachodem” nazywano Ziemie Odzyskane. Takim spostrzeżeniem rozpoczęła swój wykład prof. dr hab. Beata Halicka. Odbył się on 7 maja w PAN Stacji Naukowej w Wiedniu i był oparty na książce jej autorstwa: „Polens Wilder Westen. Erzwungene Migration und die kulturelle Aneignung des Oderraums 1945 – 1948”. Komentatorem był prof. dr Philipp Ther z Uniwersytetu Wiedeńskiego, a moderatorem Dyrektor PAN Stacji Naukowej w Wiedniu prof. dr hab. Bogusław Dybaś

W pierwszej części swojego wystąpienia profesor Halicka przestawiła szczegółowo metodologię badań. Ich podstawą były pamiętniki nowych osadników powstałe w latach 50. ubiegłego wieku -wiele w związku z odbywającymi się wówczas konkursami na wspomnienia osób zamieszkałych na Ziemiach Odzyskanych. Stanowiły one doskonałe źródło informacji o pierwszych latach kolonizacji terenów poniemieckich, aczkolwiek mają one również pewne ograniczenia, np. aspekty takie jak tęsknota za utraconą na wschodzie małą ojczyzną czy pretensje do Związku Radzieckiego o przejęcie części terenów polskich były usuwane przez cenzurę. Prelegentka podkreśliła, że tematem jej badań nie były relacje polsko-niemieckie, ale to jak wyglądało życie na terenach, którego ludność zmieniła się niemal zupełnie w przeciągu zaledwie 3 lat.

W dalszej części prof. Halicka zwróciła także uwagę na ideologiczny aspekt zajęcia terenów niemieckich. Uważano, że Polska powróciła do naturalnych granic, odzyskała dawno utracone tereny piastowskie oraz, że ziemie te należą się Polsce w zamian za szkody poniesione podczas niemieckiej agresji. Dyskusje na temat utraconych Kresów Wschodnich stały się jednak tematem tabu. Prof. Halicka zauważyła również, że wbrew powszechnej opinii grupą dominującą na ziemiach odzyskanych byli ‘kolonizatorzy’ z terenów Wielkopolski i Polski centralnej, a nie przesiedleńcy z Kresów Wschodnich. Prelegentka przedstawiła ponadto różne klasyfikacje ludności, wyróżniła m.in. zafascynowanych pionierów, szabrowników oraz przesiedleńców „siedzących na walizkach” i gotowych do ucieczki w wypadku powrotu Niemców. Poza tym na terenach tych były też inne grupy etniczne, m.in. Romowie, Ukraińcy, Niemcy oraz Żydzi, dla których często był to tylko przystanek w dalszej migracji.

Na końcu prof. Halicka zauważyła, że pierwsze pokolenie zamieszkujące ziemie odzyskane nigdy nie poczuło się jak ‘u siebie’, nie wierzono, że ziemie te pozostaną na długo pod administracją Polski i obawiano się kolejnej wojny. Drugie pokolenie zaczęło stopniowo rozwijać tożsamość regionalną, ale dopiero trzeciemu i czwartemu udało się to w pełni.

Następnie głos przejął prof. Ther, który sam jest autorem książki „Deutsche und polnische Vertriebene: Gesellschaft und Vertriebenenpolitik in der SBZ/DDR und in Polen 1945–1956“ wydanej w 1998 r. Odniósł się on do książki prof. Halickiej z dużym uznaniem i podziwem, chętnie cytował jej fragmenty. Wypowiadał się następnie o idealizowaniu utraconej ojczyzny przez Niemców, o wielu kulturowych obliczach terenów nadodrzańskich, o braku kontynuacji w transferze kulturowym na tym terenie ze względu na przesiedlenia oraz o swoistej „konkurencji pamięci” różnych grup.

Po obu wystąpieniach nastąpiła długa i ciekawa dyskusja. Pytano między innymi o to czy autorka przeprowadzała badania również wśród współcześnie żyjących przesiedleńców, o to jak przedstawiała się sytuacja na Górnym Śląsku, proszono o porównanie z wysiedleniami Niemców w Czechosłowacji, poruszono również kwestię definicji nowych osadników i tego kim byli – kolonizatorami, uchodźcami, wygnańcami?

Dyskusja toczyła się następnie w Sali Rycerskiej przy lampce wina.

Malwina Talik

fot.: Malwina Talik

Logo de kolor300DPI

Kontakt

Polska Akademia Nauk
Stacja Naukowa w Wiedniu
Boerhaavegasse 25

1030 Wien - Österreich
Telefon: + 43 1 713 59 29

Fax: + 43 1 713 59 29 550
Mail: office@viennapan.org
Impressum

Kalendarz

Pn Wt Śr Cz Pt So N
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

Dojazd

© 2016 PAN - All Rights Reserved
DMC Firewall is a Joomla Security extension!