Jan III Sobieski - polski bohater narodowy i zwycięzca spod Wiednia. Historia. Pamięć. Dziedzictwo

Organizatorami konferencji byli Polska Akademia Nauk - Stacja Naukowa w Wiedniu, Instytut Kulturoznawstwa i Historii Teatru, Instytut Badań Historii Sztuki i Muzyki (oba z Austriackiej Akademii Nauk) oraz Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

W trakcie międzynarodowej konferencji poruszono zagadnienia związane z oddziaływaniem Sobieskiego, jego historię i narosły wokół tej postaci mit. Pokazano go wieloaspektowo, z perspektywy polskiej, niemieckiej i austriackiej. Prawie żaden władca europejski nie jest tak silnie łączony z ze słynną obroną Wiednia i odsieczą, jak polski król Jan III Sobieski (1629-1969), który na czele wojsk zjednoczonych sił sprzymierzonych wyzwolił oblężone miasto w dniu 12 września 1683 r., zapewniając sobie tym samym miejsce w światowej historii a w swojej ojczyźnie stał się bohaterem narodowym, symbolem dawnej świetności Polski. W Polsce zapamiętano go jako zwycięskiego wodza, oddanego męża i mecenasa sztuki i nauki. Konferencja towarzyszyła poświęconej Sobieskiemu wystawie w Pałacu Zimowym ks. Eugeniusza Sabaudzkiego w Wiedniu.

Pierwszego dnia obrady konferencji toczyły się w Sali Teatralnej Austriackiej Akademii Nauk, drugiego dnia – w Sali im. Jana III Sobieskiego w PAN Stacji Naukowej w Wiedniu. Referaty były wygłaszane po polsku i niemiecku i były symultanicznie tłumaczone.

Konferencję otworzył prof. Bogusław Dybaś, Dyrektor PAN Stacji Naukowej w Wiedniu oraz przedstawiciele instytucji współorganizujących konferencję: prof. Elisabeth Großegger, prof. Werner Telesko i dr Anna Ziemlewska.

Pierwszy referat pt.: „Jan III Sobieski i jego wkład w zwycięstwo wiedeńskie 1683 roku” wygłosił prof. Mirosław Nagielski (Uniwersytet Warszawski). Omówił on wkład polskiego króla w zwycięstwo pod Wiedniem podkreślając przy tym kluczową rolę współpracy wielu armii – polskiej, niemieckiej oraz austriackiej.
Kolejny pt.: „Oblężenie i odsiecz Wiednia w austriackiej historiografii po 1983 roku” prof. Christopha Augustynowicza (Uniwersytet Wiedeński) skupił się na analizie prezentacji wydarzeń roku 1683 od czasów 300-letniej rocznicy, przede wszystkim historiograficznych tendencjach oraz na politycznych kontekstach odnoszenia się do wydarzeń sprzed ponad 300 lat.
Celem wykładu pt.: „Turcja i Tatarzy w życiu i planach politycznych Jana Sobieskiego”  prof. Dariusza Kołodziejczyka (Uniwersytet Warszawski), było podważenie mitu Sobieskiego jako patrona antyislamskich i antytureckich poglądów. Poddano analizie stosunek Jana Sobieskiego do islamu i miejsca islamskich krajów w jego politycznych planach przed i po odsieczy.
W części poświęconej polityce wewnętrznej Sobieskiego znalazł się wykład Hansa-Jürgena Bömelburga pt. „Jan Sobieski – europejski bohater a we własnym kraju władca epoki upadku?”. Krytyczne podejście do Sobieskiego, podkreślanie jego błędów w polityce wewnętrznej, zwłaszcza po 1683 roku, przyćmiły jego wcześniejsze triumfy.
Kolejny panel dotyczył wizerunku Jana III na płaszczyźnie krajowej i międzynarodowej. W odczytanym (w związku z nieobecnością autora) referacie dr. hab. Dariusza Milewskiego (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie) pt.: „Sobiescy w Rzeczypospolitej, Rzeczypospolita w Europie” omówiono rolę polskiego monarchy w kraju, w którym obowiązywał system polityczny ograniczający władzę króla. Jan III Sobieski okazał się być pierwszym królem, który nie zdołał założyć dynastii mimo posiadania męskich potomków. Milewski przytoczył powody tego niepowodzenia i jego wpływ na stosunki międzynarodowe całego państwa.
Następny referat dotyczył relacji między Świętym Cesarstwem Rzymskim a polsko-litewską Rzecząpospolitą w czasie przed odsieczą wiedeńską oraz postrzegania Sobieskiego w krajach niemieckich w tym czasie. Katrin Paszek (Uniwersytet Saarbrücken) w referacie zatytułowanym: „Jan III Sobieski widziany z niemieckiej perspektywy w latach 1673-1683” przedstawiła pod dyskusję swój projekt doktorski.
Sobieski jako mecenas to zagadnienie poruszone w referacie „Twórczość nadwornych malarzy Jana III Sobieskiego - źródła, inspiracje, wzory” Konrada Pyzla (Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie). Rozważając, czy gust króla wynikał z jego własnych przekonań, czy też został ukształtowany przez otaczających go artystów, trafił do Włoch i Francji, gdzie szukał źródeł inspiracji dwóch najważniejszych nadwornych malarzy Sobieskiego.
Dr hab. Michał Wardzyński (Uniwersytet Warszawski) w referacie „Holenderskie i niderlandzkie importy rzeźbiarskie dla króla Jana III w Wilanowie” rozważał zagadnienie proweniencji rzeźb królewskich, w skupiając się głównie na mechanizmach zamówień. Dr hab. Hanna Osiecka-Samsonowicz (Instytut Sztuki PAN) w wystąpieniu „O pierwszym pomniku hetmana Jana Sobieskiego” przedstawiła historię pomnika pierwotnie Jana Sobieskiego, lecz potem przekształconego w wersję przedstawiającą Karola II Stuarta, który stoi w Newby Hall w Północnej Anglii.

Kolejny dzień konferencji rozpoczął dr hab. Przemysław Mrozowski, (dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie, Uniwersytet Warszawski) referatem „Fenomen sarmatyzmu”. Odniósł się m.in. do stylu ubioru polskiej szlachty w 16. w. i jego osmańskich wpływów.  Jak tłumaczył, przejęcie wschodniej kultury związane było z potrzebą odrębności w stosunku do innych krajów chrześcijańskiego uniwersum. Wynikało też z iluzorycznego przekonania szlachty o doskonałości ustroju polskiego państwa i podkreślenia własnej inności.
Referat dr Paula Srodeckiego (Uniwersytet Kiloński, Uniwersytet Ostrawski) „Cliperus Christianisnitatis. Jan III Sobieski w idealizowanych wyobrażeniach athletae Christi u schyłku XVII wieku” pokazał sposoby przedstawiania Sobieskiego jako symboliczną tarczę chrześcijaństwa. Wynikało to z licznych w XVII w. najazdów osmańskich na Europę i zwycięskich bitew stoczonych przez polskie wojska, na czele z bitwą z 1683 r. Dr Srodecki przywołuje m.in. poemat Jana Gawińskiego „Clipeus Christianitatis, to jest, Tarcz chrześcijaństwa” ugruntowujący alegoryczne przedstawianie Sobieskiego. Dr Sabine Jagodzinski (Niemiecki Instytut Historyczny, Warszawa) w referacie „Wspólny europejski kod – ikonografia triumfu Jana III Sobieskiego” omówiła na przykładach wybranych apoteoz specyfikę wizualizacji polskiego króla jako zwycięzcy.  
Temat gloryfikacji Jana III podjął także dr Werner Telesko (Austriacka Akademia Nauk) w swoim wystąpieniu  „Rex Poloniae in nummis – gloryfikacja Jana III Sobieskiego na monetach i medalach” pokazując sposób użycia – monet i medali – jako instrumentów otwarcia drogi do współudziału w polityce międzynarodowej.
Dr hab. Mirosław Piotr Kruk (Uniwersytet Gdański, Muzeum Narodowe w Krakowie) w referacie „Sobieski i inni – wizerunki katolickich monarchów na ikonach z terenu ziem ruskich dawnej Rzeczypospolitej” skupił się na obecności monarchów na ikonach. Podobny fenomen dotyczył gloryfikowanej pary Jana III i jego małżonki pod koniec XVII i XVIII w. w okresie apogeum ich sławy. Dr Elisabeth Großegger (Austriacka Akademia Nauk) w wykładzie „Książę Eugeniusz Sabaudzki i Jan III Sobieski. Porównanie w perspektywie polityki pamięci” przypomniała nie tylko niezwykle ważną w świadomości Austriaków postać Eugeniusza Saubaudzkiego, który także brał udział w odsieczy wiedeńskiej oraz w słynnym wjeździe Sobieskiego do Wiednia 13 września 1683 r. Pokazała daty przełomowe w historii pamięci kreujące ich wizerunek i ich postrzeganie na przestrzeni wieków.
Dr hab. Johannes Feichtinger i dr Johann Heiss (obaj Austriacka Akademia Nauk) „Legenda Sobieskiego i wiedeńczycy” poruszyli w wykładzie zagadnienie, jak postrzegano Sobieskiego w Wiedniu, jak i na skutek jakich czynników obraz Sobieskiego wśród Wiedeńczyków ewoluował i co było przyczyną nie zawsze pozytywnego wizerunku polskiego króla w naddunajskiej stolicy.
Kończący referat „Kahlenberg i Leopoldsberg. Spór dwóch wzgórz – zarys problemu” prof. Bogusława Dybasia (PAN, Uniwersytet Toruński) dotyczył kwestii, na którym z dwóch tytułowych wzgórz została rankiem 12 września odprawiona przez papieskiego legata Marca d’Aviano msza święta, która stanowiła symboliczny początek bitwy, oraz na skutek jakich czynników rozwinęły się w tej kwestii dwie przeciwstawne sobie narracje.
Program konferencji podzielony był na składające się z 2-3 referatów panele, po których odbywała się, zwykle bardzo ożywiona i wielowątkowa dyskusja. Szczególnie żywa była ona po ostatnim panelu konferencji. Poruszone tematy ponownie wywołały długą dyskusję, pokazując jak wiele jeszcze kontrowersji i ważkich zagadnień łączy się z tematyką Jana III Sobieskiego.

Program konferencji można znaleść pod tym linkiem.

Zdjęcia: Ouriel Morgensztern

Logo de kolor300DPI

Kontakt

Polska Akademia Nauk
Stacja Naukowa w Wiedniu
Boerhaavegasse 25

1030 Wien - Österreich
Telefon: + 43 1 713 59 29

Fax: + 43 1 713 59 29 550
Mail: office@viennapan.org
Impressum

Kalendarz

Pn Wt Śr Cz Pt So N
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

Dojazd

© 2016 PAN - All Rights Reserved
Our website is protected by DMC Firewall!